Bolkestein reist eind mei voor een werkbezoek van tien dagen naar de VS, waar hij onder andere Harvey Pitt ontmoet, de voorzitter van de Securities and Exchange Commission. Hij zal dit onderwerp zeker met de beurstoezichthouder bespreken, zei zijn woordvoerder donderdag.

De Europese Unie moet zelf eerst nog overschakelen naar IAS. Daarvoor zijn nu voorstellen onderweg. Bolkestein zou het liefst zien dat beursgenoteerde bedrijven wereldwijd deze methode gaan gebruiken. Dit biedt beleggers de meeste duidelijkheid. Aan de IAS is en wordt al vele jaren gewerkt door internationale werkgroepen van accountants.

Volgens de commissaris bieden de IAS het voordeel dat ze minder gedetailleerd zijn dan de Amerikaanse methode. 'De Amerikaanse methode is meer een kwestie van eindeloze reeksen vragen afvinken. Het nodigt eerder uit tot een zoektocht naar ontsnappingsmogelijkheden en creatief boekhouden', zei de woordvoerder van Bolkestein. 'Bij de IAS krijgt de accountant meer verantwoordelijkheid en ruimte om zich echt een mening te vormen over de financiële gezondheid van een bedrijf.'

Het verzoek van Bolkestein aan de Amerikanen is niet bij voorbaat kansloos. De voorzitter van het bestuur van de IAS is de voormalige president van de Fed, het stelsel van centrale banken van de VS, Paul Volcker, de voorganger van Alan Greenspan. Bolkestein heeft deze vooral ook binnen de VS invloedrijke Amerikaan aan zijn zijde. Een jaar geleden heeft hij ook al met de toenmalige baas van de SEC over dit onderwerp gesproken.

Bolkestein is verder niet geheel gelukkig met het feit dat er wereldwijd maar vijf accountancy-organisaties de dienst uitmaken.

Zie ook:
Het Enron Dossier

Slechte zaak
Het enthousiasme bij Nederlandse beursgenoteerde banken voor de nieuwe verslaggevingregels (IFRS) is in vergelijking met twee jaar geleden flink afgenomen. Meer dan de helft van de banken vindt het toepassen van IFRS voor de vergelijkbaarheid van jaarcijfers inmiddels een slechte zaak. Iets minder dan de helft denkt dat IFRS het inzicht in de financiële positie en de resultaten niet verbetert. Dit blijkt uit onderzoek door Ernst & Young onder zestien banken met een gezamenlijk marktvolume in Nederland van negentig procent.

Overtuiging
Beursgenoteerde banken moeten met ingang van boekjaar 2005 hun jaarrekening opstellen in lijn met International Financial Reporting Standards (IFRS): een nieuwe set van verslaggevingregels. Dit moet leiden tot een betere vergelijkbaarheid van jaarcijfers van banken. Bovendien verwachten regelgevers dat het inzicht in de financiële positie en de resultaten van banken onder IFRS wordt vergroot. Niet alle banken in Nederland zijn hiervan overtuigd.

De belangrijkste uitkomsten van het onderzoek zijn:

1. Banken hebben gemiddeld zeventig procent van de voorbereidingen op IFRS gerealiseerd. Dat is een aanzienlijke verbetering ten opzicht van de uitkomsten in 2002. Toen bleek slechts dertig procent van de voorbereidingen achter de rug te zijn.

2. 44 procent van de banken (2002: 64 procent) vindt toepassing van IFRS voor de vergelijkbaarheid van de jaarcijfers van banken een goede zaak. 56 procent dus niet.

3. 31 procent van de banken (2002: 61 procent) is van mening dat door toepassing van IFRS het inzicht in de financiële positie en de resultaten wordt verbeterd. Bijna de helft van de banken (2002: 29 procent) denkt het tegenovergestelde.

4. Ongeveer tweederde van de banken (2002: ruim de helft) is van mening dat toepassing van IFRS van invloed is op de wijze waarop de risico’s van de bank worden beheerst en waarop het asset & liability management in de toekomst plaatsvindt. Bij de banken die zich daarover een mening hebben gevormd, blijken grote verschillen te bestaan tussen kleine en grote banken.

5. De toepassing van een bepaald stelsel van verslaggevinggrondslagen mag in principe niet van invloed zijn op de primaire bedrijfsvoering. Veel banken zijn niettemin van mening dat de (korte termijn) resultaten onder IFRS aan grote schommelingen onderhevig kunnen zijn.

6. Terwijl de kleine banken nog enigszins verdeeld zijn in hun mening, nemen de grote banken in het onderzoek duidelijk stelling tegen full fair value accounting (resultaatbepaling op basis van waardering van alle activa en passiva tegen reële waarde), meer nog dan in 2002 het geval was. Dit verschil kan te maken hebben met de andere eigendomsstructuren van de grote banken en de afhankelijkheid van de kapitaalmarkt. Grote banken sturen meer op aandeelhouderswaarde en zijn voor hun financiering meer afhankelijk van de kapitaalmarkt. Een zeer schommelend resultaat wordt doorgaans niet gewaardeerd door de belegger en kan de toegang tot de kapitaalmarkt als financieringsbron bemoeilijken.

7. De eisen ten aanzien van documentatie en effectiviteit van afdekkingtransacties (hedges) zijn onder IFRS een stuk strenger. De meeste transacties die nu volgens de geldende regels als hedge worden aangemerkt, kwalificeren onder IFRS niet als hedge. Het gevolg daarvan kan zijn dat de hedge-transacties als handelspositie tegen ‘fair value’ dienen te worden gewaardeerd. Het vraagt een grote administratieve inspanning om deze transacties onder IFRS ook als hedge te kunnen verwerken. De banken staan voor de keuze om te investeren in administratieve procedures om hedge accounting onder IFRS mogelijk te maken of hier vanaf te zien, hetgeen zal leiden tot grotere fluctuaties van perioderesultaten.

8. Het Bazelse Comité voor het toezicht op banken hecht veel waarde aan marktwerking in het kader van de stabiliteit van het financiële stelsel. Deze marktwerking kan volgens het nieuwe kapitaalakkoord van het Bazelse Comité worden gestimuleerd door meer transparantie in de verslaggeving. Door grotere transparantie moeten marktpartijen zich een oordeel kunnen vormen over de financiële positie van en de risicobeheersing door banken. Met de toepassing van IFRS wordt ten dele tegemoet gekomen aan deze wens. Eenderde van de banken (2002: bijna de helft) is van mening dat de toepassing van IFRS de marktwerking zal stimuleren. Zo’n 38 procent van de banken (2002: 21 procent) deelt deze mening niet, terwijl één op de drie banken hierover (nog) geen mening heeft.

9. Veel banken hebben de technische problemen rond IFRS nog niet opgelost. De reden hiervoor is dat definitieve regelgeving en goedkeuring hiervan door de Europese Unie lang op zich lieten wachten. Zo heeft bijna de helft van de banken nog niet bepaald of zij IFRS volledig zullen toepassen indien de Europese Unie IAS 32 en IAS 39 niet tijdig goedkeurt. Slechts enkele banken hebben bepaald of zij hedge-accounting voor macro-hedges zullen toepassen. Bijna eenderde van de banken is er nog niet zeker van dat renteberekeningen op basis van samengestelde interest kunnen worden gemaakt.

Zie ook:

De IASB heeft op 7 november jl. de Exposure Draft 2 'Share based payment' gepubliceerd. De exposure draft behandelt de verwerking, presentatie en toelichting van aandelenoptieregelingen voor het personeel.

"Deze voorstellen komen op het juiste moment gezien de vraag naar een grotere transparantie in de rapportages, specifiek met betrekking tot de aandelenoptieregelingen. Tot nu toe werden deze transacties niet in de rapportages vermeld, met het gevolg dat de kosten te laag werden ingeschat en de reslultaten te hoog werden gerapporteerd" aldus IASB voorzitter Sir David Tweedie.

"Het wordt hoog tijd dat deze lacune in de Accounting Standards wordt gerepareerd. De IASB heeft het voortouw genomen om, in samenwerking met de collega organisaties een kwalitatief hoge richtlijn te ontwikkelen die een solide basis moet vormen voor eenduidite internationale regelgeving op dit gebied van de verslaggeving" aldus Tweedie.

Vanaf 18 november is ED2 te downloaden van de website van het IASB. De tekst van de ED 2 is vooralsnog slechts beschikbaar op de subsriber area en te bestellen bij de IASB.

AOL Time Warner verdrijft daarmee JDS Uniphase van het hoogste podium. Het Californische bedrijf maakte in juli vorig jaar, na het afboeken van goodwill, een een nettoverlies van $50,6 mrd bekend.

Door nieuwe Amerikaanse waarderingsregels (FAS 142) voor financiële verslagen, moet dit onderdeel tot reële proporties worden teruggebracht. Er moet onderscheid komen tussen de 'gewone' immateriële onderdelen, die ook bij een bedrijfsovername worden bepaald, en het restant: de goodwill. Alleen daarin mogen hoop en vrees over de markt tot uiting komen.

En die voorschriften dicteren dat goodwill van het vermogen wordt afgeschreven. In Amerika mag dat niet meer. Daar moet de goodwill jaarlijks met een 'impairment test' worden getest, en de waardevermindering ten laste gebracht van de winst.

De scherprechters die hierover oordelen, zijn de accountants die de cijfers goedkeuren. Maar hun expertise moet nieuwe bronnen aanboren. Andersen werpt zijn 'corporate finance' gezelschap in de strijd. PricewaterhouseCoopers (PwC) in Nederland kan 30 speciale 'business valuators' opstellen.

En strijd zal het worden gezien het risico van het insluipen van 'arbitraire waarden' in de verslaggeving. De kwaliteit van de cijfers wordt 'meer dan ooit afhankelijk van de integriteit van de bedrijfsleiding' en dat 'optimisme' van de onderneming kan botsen met een 'onafhankelijke opstelling' van de accountant.

De wijze waarop de onafhankelijheid moet worden ingevuld was deze week onderwerp van een persbericht van de Europese Commissie. De commissie stelt voor dat accountants hun onafhankelijheid moeten bewijzen door aan te tonen en te documenteren dat geen van de relaties en de activiteiten van de betreffende controlerend accountant de onafhankelijkheid in gevaar brengen.

Vooral bedrijven met uitgebreide pensioenregelingen gaan de invloed merken aangezien volgens de nieuwe regels bij de berekening van de pensioenlast rekening wordt gehouden met onzekere, toekomstige ontwikkelingen, zoals de beleggingsresultaten van het pensioenfonds en de verwachte loonstijging. Zeker in perioden waarin de markt sterk fluctueert en de verwachtingen over toekomstige ontwikkelingen worden bijgesteld, kan dit leiden tot volatiliteit in de pensioenlast.

Het gevolg hiervan kan zijn dat ondernemingen mogelijk niet langer bereid zullen zijn de werknemer een pensioen aan te bieden dat een gegarandeerde uitkering kent, zoals een eindloon- of middelloonregeling. In plaats daarvan zullen zij mogelijk kiezen voor de beschikbare-premieregeling, waarbij de hoogte van het pensioen afhankelijk is van de beschikbare premie en de daarmee te behalen beleggingsopbrengsten. Dit betekent dat het volatiliteitsrisico van de beleggingen bij de werknemer komt te liggen en hij mogelijk minder pensioen uitgekeerd krijgt.

Dit blijkt uit onderzoek van KPMG en Goldman Sachs onder tachtig beursgenoteerde bedrijven in Europa. Zij onderzochten wat de mogelijke invloed is van de invoering van International Financial Reporting Standards (IFRS) op de huidige verslaggeving door bedrijven en hun financiële verklaringen alsmede op de door analisten gehanteerde meetinstrumenten, zoals ebitda en roic. Een ander gevolg van IFRS is volgens KPMG dat bedrijven de pensioengelden mogelijk zullen investeren in obligaties in plaats van aandelen om de volatiliteit te verminderen. Daarnaast vereist invoering van IFRS een nauwkeurige planning door de behoefte aan jaarlijkse, actuariële berekeningen.

De nieuwe regelgeving zal volgens Frans van der Wel van KPMG van grote invloed zijn op analisten en beleggers. Van der Wel: “Alle financiële instrumenten en schulden zullen op de balans moeten worden verantwoord en alle derivaten moeten op reële waarden worden gewaardeerd. Voor analisten breekt hiermee een onzekere wereld aan omdat de regels permanent zullen leiden tot een grotere volatiliteit van winst en vermogen en dus tot een geringere voorspelbaarheid. Voor de bedrijven ligt hierin een belangrijke uitdaging om in hun communicatie met beleggers en analisten om uit te leggen wat de gevolgen van de nieuwe regelgeving kunnen zijn.”

Naast de gevolgen voor de pensioenvoorzieningen en financiële instrumenten zullen de nieuwe regels volgens KPMG met name van invloed zijn op mogelijke fusie en overnames. Van der Wel: “De onderlinge vergelijkbaarheid en grotere transparantie zullen fusies en overnames zowel nationaal als grensoverschrijdend faciliteren. Investeerders zullen in staat zijn bedrijven onderling gemakkelijker te vergelijken, waardoor grensoverschrijdende investeringen zullen toenemen en toegang tot de kapitaalmarkt eenvoudiger zal worden.”