Die vraag is echter te beperkt om tot een conclusie te geraken. Een gebrek aan onpartijdigheid bij de combinatie van controle en advies kan namelijk niet alleen bij de controle, maar ook bij het advies optreden. Ik heb daarnaar een niet uitputtend onderzoek ingesteld op basis van tuchtrechtelijke uitspraken van de laatste tien jaar. Daarbij ben ik enkele gevallen tegengekomen waarin een accountant een sanctie opliep omdat hij/zij bij advieswerk partijdig was opgetreden. Een gemeenschappelijk element in al deze gevallen was dat de accountant bij werk met een advieskarakter partij koos voor degene die hem een controleopdracht redelijkerwijs kon hopen te verkrijgen.

Voor de conclusie van Baas dat het samengaan van controle en advies niet tot ongelukken heeft geleid, bestaat dus tegenbewijs.

Nu kan Baas bedoeld hebben dat een gebrek aan partijdigheid zich niet heeft gemanifesteerd bij de oordeelsvorming over de na controle af te geven verklaring bij een jaarrekening. De belanghebbenden bij deze verkleing zijn in het algemeen achter verder verwijderd van het proces dan de belanghebbenden bij adviezen en andere specifieke mededelingen van de accountnt. Ook is aan een goedkeurende verklainrg niet onmiddelijk te zien of deze terecht is afgegeven; bij adviezen en andere specifieke mededelingen is dat veel eerder het geval.

In bovenbedoelde gevallen kende de accountant de belanghebbenden; hij had er mee te maken, en zij hadden hem als het ware op de vingers gekeken. toch ging het fout! Daaruit valt moeilijk af te leiden dat het bij een simpele verklaring voor minder direct betrokkenen steeds goed zal gaan.

Zoals ook de Amerikaanse Securities and Exchange Commission (SEC) bij de recente geruchtmakende herziening van de regelgeving over de onafhankelijkheid van accountants heeft geconstateerd, is de onpartijdigheid van de accountant een 'state of mind'. Een bewijs voor een onjuist beïnvloed oordeel is slechts te verkrijgen door een spontane bekentenis van de accountant, en die is niet te verwachten. De geestesgesteldheid valt niet te verifiëren; de veronderstelling van onpartijdigheid is slechts te falsifiëren, door onderzoek van gevallen waarin daaraan op het eerste gezicht kan worden getwijfeld.

Voor een dergelijk onderzoek vormen tuchtzaken geen geschikt basismateriaal: tuchtzaken richten zich op individuele accountants, niet op samenwerkingsverbanden die het ruime scala van adviesdiensten verlenen. Zoals Baas in zijn artikel in De Accountant zelf ook toegeeft, zal de invloed daarvan op het oordeel van de controlerende accountant in een tuchtzaak dus meestal niet aan de orde komen. bovendien kan een klager die invloed in het algemeen niet bewijzen. In elk geval rechtvaardigt het onderzoek van Baas zijn conclusie niet.

_{J.H. Blokdijk RA is emeritus hoogleraar Accountantscontrole aan de VU Amsterdam}

De discussie over controle en advies is met name losgebarten na het uitkomen van het Rapport Berenschot.

Bron Het Financieele Dagblad

Bovendien moet bij wet een prijs worden bepaald, die de accountants voor hun diensten mogen vragen. "De accountant heeft bij het controleren van de boeken een maatschappelijke rol. Daarom moet ook wettelijk duidelijk worden aangegeven wat hij wel en niet mag."

Jorritsma wil een nieuw onafhankelijk toezichtsorgaan voor accountants. Verder wil ze een einde aan de praktijk dat één accountantskantoor zowel de financiële administratie uitvoert als de boeken controleert.

Volgens Smit is nu al duidelijk dat deze maatregelen niet ver genoeg gaan. "Ik zie al dat accountantskantoren allerlei optische oplossingen zoeken. Ze brengen een splitsing aan binnen het bedrijf en kunnen straks toch nog de boeken blijven controleren én tegelijk als financieel adviseur optreden bij hun klanten."

De traditionele rol van controleur is volgens Smit vooral door de grotere kantoren uitgehold. Zij werken steeds vaker met advocaten en notarissen en hun rol beperkt zich niet meer tot het controleren van de boeken. Ze geven ondernemingen ook adviezen. Met dit laatste verdienen zij veel meer geld, wat hun rol als onafhankelijke controleur onder druk zet.

De grote accountantskantoren hebben momenteel 50 procent van de financiële detacheringsmarkt in handen volgens de DPA-directeur. "Wij beslaan ongeveer 8 procent van de markt en ik wil met mijn financiële adviseurs best concurreren met de accountantskantoren, maar dan wel op een eerlijke manier." Bovendien meent Smit dat "het toch in ieders belang is" dat het imago van financieel adviseurs na de Enron-affaire niet verder wordt beschadigd.

Hieziening
Onder druk van de AFM paste het bedrijf de cijfers aan. Uit het herziene overzicht blijkt dat het bedrijf een negatieve kasstroom had van 42.000 euro. De kasstroom in de jaarrekening geeft een overzicht van al het inkomende en uitgaande geld in een bedrijf.

Accountant
RT Compant liet vorig jaar de boeken controleren door FAG. Voor 2007 is FAG ingeruild door Mazars.

Tussenpersoon
Volgens de AFM fungeerde One Day Trader als een tussenpersoon in de handel in effecten, zonder dat het bedrijf beschikte over de vereiste vergunningen.

Faciliteiten
De bestuursrechter oordeelt echter dat One Day Trader een bedrijf is dat beleggers alleen maar faciliteiten aanbood. De beleggers handelden vervolgens zelf.

Beroep
De AFM overweegt in hoger beroep te gaan. Advocaat Guido Roth van One Day Trader vreest deze stap van de beurstoezichthouder niet, maar vindt het wel vervelend. "Het duurt wel even voordat er een uitspraak komt en dat brengt de nodige kosten met zich mee voor het bedrijf."

Schade
One Day Trade heeft volgens Roth al de nodige schade geleden. "En daar komt bij dat de bestuurders zijn neergezet als onbetrouwbaar. We moeten nog bespreken welke stappen we gaan ondernemen tegen de AFM."

Overgangsregime
Door het aanvragen van deze vergunning voor 1 november kunnen deze accountantsorganisaties gebruik maken van het overgangsregime van de Wta. Dit betekent dat de aanvragers wettelijke controles mogen blijven verrichten en nieuwe opdrachten mogen aannemen in de periode tot de AFM over de aanvraag beslist. De electronische aanvraag van de vergunningen is soepel verlopen.

Van het totaal aantal aanvragers hebben 20 accountantsorganisaties een vergunning aangevraagd voor het mede verrichten van controles bij zogenoemde Organisaties van Openbaar Belang (OOB’s). OOB’s zijn beursgenoteerde NV’s, kredietinstellingen en verzekeraars.

Gezamenlijke aanvraag
Accountantsorganisaties die slechts enkele van deze controles verrichtten hebben in een aantal gevallen gekozen voor het bundelen van de krachten en hebben gezamenlijk een aanvraag ingediend. Circa 185 aanvragers verrichten op dit moment nog geen wettelijke controles.

Welke accountantsorganisaties een vergunning hebben aangevraagd kunt u hier bekijken. Daarin is ook te vinden welke status de vergunningaanvraag heeft. De AFM heeft tot 1 oktober 2007 de tijd om op de aanvragen te beslissen.

WTP'tjes
Daarvoor zal zij een groot aantal accountantsorganisaties bezoeken, om ter plekke te beoordelen of op goede wijze invulling wordt gegeven aan de Wta-eisen. Deze eisen hebben vooral betrekking op wat een accountantsorganisatie nodig heeft om de kwaliteit van de controlewerkzaamheden en de deugdelijkheid van de af te geven accountantsverklaringen te waarborgen.

Onderzoek AFM
Dat heeft de Autoriteit Financiële Markten (AFM) geconcludeerd na een onderzoek naar de werkwijze van dergelijke fondsen. Op grove overtredingen ten koste van particulieren is de AFM niet gestuit, wel op tekortkomingen. Die liggen op het gebied van informatie over de kosten, de prijsvorming en de interne controle, aldus de AFM in een dinsdag uitgebracht rapport.

Verouderde regels
De huidige regels voldoen niet meer. Ze zijn verouderd. Ze hebben de onstuimige groei en de toegenomen complexiteit van de markt voor beleggingsfondsen niet bijgehouden.

De AFM constateert tekortkomingen in duidelijkheid en vindt ook de werkwijze van de aanbieders niet zorgvuldig. Verrekening van kosten bijvoorbeeld staat niet altijd juist in de prospectus.

Daardoor weet de belegger niet precies wat die zijn en wordt hij in sommige gevallen benadeeld. Ook zijn procedures vaak niet goed vastgelegd, wordt niet altijd gelet op het naleven daarvan en is er te weinig controle op.

Zie ook:

Einde zelfregulering
Onder de wet, die 1 oktober van kracht wordt, mogen accountantsorganisaties alleen wettelijke controles verrichten als ze een vergunning hebben gekregen van de AFM. De waakhond op de financiële markten zal vanaf dat moment ook toezicht houden op de sector.

'Bij recente boekhoudschandalen is het vaak voorgekomen dat de financiële verslaggeving niet op orde was. De boekhouder bleek het vaak niet goed gedaan te hebben. De tijd van zelfregulering is voorbij. Daarvoor in de plaats is nu wetgeving gekomen', zei directeur Steven Maijoor van de AFM.

Sancties
Vanaf 1 oktober kunnen bedrijven een vergunning aanvragen. De AFM beoordeelt in die maand of het kantoor deze ook verdient. De toezichthouder rekent op zeshonderd tot 1500 aanvragen, zo zei de leider van het toezichtsteam Janine van Diggelen.

Accountants die zich niet aan regels houden, kunnen door de AFM op de vingers worden getikt. Een gesprek is de lichtste sanctie. Maar in het uiterste geval kunnen boetes worden opgelegd of kan aangifte worden gedaan bij de rechter. Dat kan zowel individuele boekhouders overkomen als bestuurders.

Regels afvinken
Het accountantskantoor Ernst & Young verwelkomt de aanscherping van de controle, zei woordvoerder Karel Zwaan. 'Na schandalen zoals met Enron heeft het vertrouwen in boekhouders wel een knauw gekregen. Dit moet bijdragen aan het herstel daarvan', zei hij.

Zwaan hoopt wel dat redelijkheid en billijkheid deel uitmaken van de controle. 'Overtredingen kunnen grotere kantoren boetes opleveren van wel 210.000 euro. We hopen daarom dat de AFM niet alleen regels afvinkt en boetes uitdeelt.'

Nadat AccountingWEB reeds op 2 november 2007
constateerde dat de AFM zich als toezichthouder bij voortduring blameert en in belangrijke zaken steeds in het stof bijt, kwam vlak voor nieuwjaar het nieuws door dat de AFM de eerste ‘jaarrekeningzaak’ die het aanspande in het kader van de nieuwe functie als toezichthouder op externe accountants en de financiële verslaglegging tegen Spyker direct al heeft verloren: de Ondernemingskamer van het Amsterdamse Gerechtshof oordeelde dat de jaarrekening van Spyker 2006 in orde was.

Eerherstel
Mooi voor Spyker dat deze uitspraak natuurlijk direct aangreep in de strijd voor eerherstel. Maar diep triest voor de AFM dat nu de deuren net zo goed kan sluiten. Hoe is het mogelijk dat de AFM de eerste –en dus zeer high profile- zaak tegen externe accountants (in dit geval van Ernst & Young) verliest? Hiervoor zijn drie verklaringen aan te geven.

1. De juristen van de AFM zijn incompetent
Dat Spyker heeft gerommeld met de boekhouding, niet alleen in 2006 maar vooral in die van eerdere jaren, staat vast. Hoe is het anders te verklaren dat de onderneming de aanvankelijk in het jaarverslag gemelde ‘winst’ over 2006 van 8 ton later ‘veranderde’ in een verlies van 1,3 mio Euro? Kloppen de boeken dan wel of kloppen ze niet? In de VS noemen ze zoiets een restatement en slijpen de aandeelhouders de messen.

Maar Spyker heeft geen ‘gewone’ aandeelhouders meer, alleen nog schimmige buitenlandse partijen die samenspannen met het management. Dat de juristen en de advocaten van de AFM nadat ze besloten hadden de zaak aan te brengen in het stof hebben moeten bijten, is een zwaar brevet van onvermogen. Als de analyse was geweest dat het een zeer moeilijke of zelfs verliezende zaak zou kunnen worden, hadden ze de zaak niet moeten aanbrengen, temeer daar het hier een primeur dus een testcase betreft. Door dit verlies ligt er reeds direct een enorme hypotheek op de tweede jaarrekeningzaak die de AFM gaat aanbrengen.

2. Spyker koopt zich uit de problemen
De advocaat van Spyker in deze zaak was Hendrik Jan Biemond van Allen & Overy die per uur minimaal 500 Euro kost. Voor deze topjurist zijn de krabbelaars van de AFM geen enkele partij. Biemond is goed voor drie tot vier ‘Balkenendes’ zoals in de advocatuur een ‘rekeneenheid’ van 2 ton salaris wordt genoemd.

De juristen van de AFM scoren maximaal 0,5 ‘Balkenende’. Het is natuurlijk niet noodzakelijk dat advocaten en adviseurs in beide kampen evenveel verdienen, maar als er sprake is van een verschil met factor 8 is er structureel iets mis.

Spyker heeft zich trouwens omringd met de beste en/of duurste adviseurs uit het financieel-economische establishment; naast Allen & Overy ook Deloitte (externe accountant tot 2006), ABN Amro (actief bij de beursgang) en Ernst & Young. Deze machtige lobby kan grote druk uitoefenen op de rechter ten gunste van hun cliënt Spyker.

3. De AFM heeft de zaak min of meer bewust verpest
Steeds meer begint een gevoel op te steken dat de AFM geen serieus toezicht houdt op de financiële markten, maar slechts schijntoezicht.

De ‘waakhond’ blijkt een gedrogeeerde en zelfs hondsdolle schoothond die ofwel faalt ofwel verzaakt wat ook falen is. Terwijl alle kranten vol staan met artikelen over voorkennis (Vedior, Numico, ABN Amro, Hagemeyer) doet de AFM niets.

Of nog erger: ze beginnen met een actie zoals het stilleggen van de handel zoals bij Vedior maar geven dan de handel weer vrij alsof er niets is gebeurd. De AFM is ook geïnfiltreerd met mensen uit hetzelfde financiële establishment dat ook Spyker ter zijde staat.

Zo zitten er maar liefst twee mensen in de zeer invloedrijke Commissie Kapitaalmarkt van de AFM die nauw zijn verbonden met het kantoor van Spyker-advocaat Biemond, Allen & Overy: prof. M. den Boogert en prof. G. van Solinge. Beiden zijn adviseur van Allen & Overy.

In het voorstel is voor de controlerende accountant een speciale rol weggelegd. Naast het goedkeuren van de financiële jaarrekening zou de accountant in de toekomst tevens het maatschappelijk jaarverslag moeten verifiëren.

Maatschappelijke organisaties als Amnesty International en de milieubeweging krijgen in dit voorstel meer inzicht in de activiteiten van bedrijven. Zo kunnen bedrijven die pretenderen maatschappelijk verantwoord te ondernemen en dit in de praktijk verzaken, hierop worden aangesproken.

Met het scheppen van wettelijke kaders voor de rapportage door bedrijven over hun ‘maatschappelijk verantwoord ondernemen hopen’ de Kamerleden een positieve stimulans te geven aan de activiteiten van het bedrijfsleven op dit gebied. Anderen menen dat een dergelijke rapportage meer kans van slagen heeft wanneer het op vrijwillige basis gebeurt. Bovendien wijzen zij op het belang om in de Nederlandse discussie aansluiting te zoeken bij internationale ontwikkelingen. Ook staatssecretaris Ybema van Economische Zaken zei in een reactie op het initatief-voorstel de doelstelling om te komen tot meer transparantie te onderschrijven, maar aarzelingen te hebben bij het verplichtende karakter.

Ja, natúúrlijk. Toezicht is nodig. Toezicht is goed. Boekhoudschandalen in binnen- en buitenland tonen aan dat de onafhankelijke cijfermeesters van levensbelang zijn. Hoe weten we anders dat de jaarrekeningen van bedrijven betrouwbaar zijn?

'Herstel van vertrouwen'
Maar terwijl de Autoriteit Financiële Markten (AFM) druk is met het inhuren van toezichthouders die moeten zorgen voor het ‘herstel van vertrouwen’, is er in de wereld van accountancy weinig te merken van een juichstemming. „Het is alleen vorm, geen inhoud“, mort een accountant. „Al die dossiers voegen niets toe.“ Die mening wordt gedeeld door Pim van der Marel, register-accountant en directeur van het met Mazars gefuseerde Volte. Hij maakte deel uit van het platform dat de minister van Financiën adviseerde over het toezicht op de acountantsorganisaties. Het aantal regeltjes is enorm toegenomen, zegt hij. „We moeten alles documenteren. Vastleggen waarom je bereid bent een cliënt te accepteren, bijvoorbeeld. Je moet zelfs motiveren waarom je iets níet doet. We zijn er wel een tijdje mee zoet om onze mensen dat aan te leren.“

Formeel
Het gevolg is dat het werk formeler wordt, terwijl accountancy toch al niet als een flitsende sector bekend staat. Ook kosten de toegenomen administratieve lasten extra geld. Het zijn uiteindelijk de klanten die daarvoor moeten opdraaien. Van der Marel denkt daarom dat de markt stevig verandert de komende vijf jaar. Bedrijven die niet wetteljk verplicht zijn hun jaarrekening door een accountant te laten controleren – en dat zijn er volgens hem een half miljoen in Nederland – zullen wellicht op zoek gaan naar een financieel adviseur die geen dikke dossiers hoeft samen te stellen voor het geval de toezichthouder eens langskomt. Bedrijven zijn controleplichtig als ze minimaal vijftig man personeel hebben en een omzet draaien van pakweg acht miljoen euro.

Splitsing
Dat zijn er zo’n negenduizend. Zij moeten een onafhankelijke accountant inhuren om hun boeken te controleren. Alle andere bedrijven hebben die verplichting niet, maar schakelen vaak toch een accountant in omdat ze de expertise ontberen om zelf een jaarrekening op te maken, de belastingaangifte te doen of de adminstratie op te zetten. Roger Dassen, bestuursvoorzitter van Deloitte, een van de vier grootste accountantsbedrijven in Nederland, verwacht eveneens dat de markt wordt opgeschud. Hij voorspelt een splitsing tussen enerzijds maatschappen die controleplichtige bedrijven bedienen en de administratieve last dus op de koop toe nemen, en anderzijds accountants die dat niet doen.

„Als je maar een of twee controleplichtige klanten hebt, is het maar de vraag of je aan al die extra eisen wilt voldoen.“ Dat is ook wat beroepsvereniging Nivra merkt. Sommige accountants vragen geen vergunning meer aan om de wettelijke controleplicht te kunnen uitvoeren, aldus woorvoerder Berry Wammes. Zo’n vergunning kost extra werk, met het risico van een boete als de AFM merkt dat je stukken niet op orde zijn. Daar staat tegenover dat de kwaliteitsvergunnig toch een soort keurmerk is.

Zwaar
Volgens de Nivra wordt er al langer gezucht over de vele adminstratieve verplichtingen, maar drukken die nu extra zwaar omdat het toezicht van de AFM erbij komt. De AFM denkt dat het allemaal wel meevalt. Er zijn zo’n 2200 accountantskantoren in Nederland, maar volgens een woordvoerster voert nog geen kwart daarvan wettelijke controles uit. Een elektronisch loket moet het ondernemers vanaf volgend jaar makkelijker maken zelf hun jaarrekening en belastingaangifte te doen. In combinatie met de toegenomen administratieve last voor boekhouders, zet dat volgens Van der Marel de deur wagenwijd open voor niet-accountants. „We moeten niet zo veel met onszelf bezig zijn dat we ons het kaas van het brood laten eten“, aldus de accountant.

Accountantscontrole op jaarrekeningen heeft geen enkele zin en voegt geen waarde toe. Mogen we die conclusie trekken op basis van de marktontwikkelingen van de laatste jaren waarin de boekhoudschandalen zich aaneen regen waarbij de belegger ‘in het veld’ steeds weer de dupe werd?

Lakeman
Pieter Lakeman komt in elk geval tot een dergelijke conclusie. In rond Nederlands: wie zal anno 2009 nog enig vertrouwen kunnen putten uit een (ongekwalificeerde) goedkeurende verklaring als Ernst & Young precies zo’n verklaring heeft afgegeven over de jaarrekening 2007 van Lehman Brothers amper zes maanden voor de ineenstorting die vervolgens de credit cruch triggerde?

Bestaat er reeds gegronde twijfel aan de zin van de accountantsverklaring in het algemeen, een verklaring inzake de jaarrekeningen van banken is thans al helemaal absurd en van elke realiteitszin gespeend. Deze constatering wordt in zoverre ‘van hogerhand’ onderschreven dat een Commissie Toekomst Banken enige aanbevelingen heeft gedaan over het optreden van de externe accountant. Over de inhoud daarvan zullen we het hier maar niet hebben.

The Clearing House Group
Het persbureau Bloomberg in de VS voerde dit jaar een rechtszaak tegen de FED om erachter te komen welke banken (in de VS en internationaal) hebben geprofiteerd van bailout funds ter waarde van 2 triljoen dollar. In eerste aanleg won het persbureau. Maar vervolgens kwam een tegenlobby op gang die werd aangestuurd door een schimmige groep banken verenigd in The Clearing House Group waaronder ook ABN Amro.

Deze groep begon te dreigen met hel en verdoemenis als het publiek zou komen te weten welke banken (veel) steun van de FED hebben ontvangen omdat ze dan wel eens over zouden kunnen gaan tot een run on the bank. Eind augustus berichtte Reuters dat de disclosures on hold worden gezet. Hier horen we nooit meer iets over. Maar hoe kan er nog sprake zijn van controle op cijfers als nota bene grote persbureau’s niet eens mogen weten hoe een bedrag van 2 trillion (2.000.000.000.000) is verdeeld over een selecte groep banken waartoe hoogstwaarschijnlijk ook ABN Amro behoort?

Derivaten: totale chaos
Iedereen is het eens: bepaalde specifieke typen derivaten op de balansen van de banken (en verzekeraars), ook wel aangeduid als toxic assets, CDO’s en CDS’s, staan in het hart van de financiele en bancaire crisis. In de VS is zelfs een compleet overheidsprogramma opgetuigd om banken te helpen deze problemen op te lossen, het TARP (troubled assets relief program). Om een ‘getrouw beeld’ te kunnen schetsen van de situatie waarin banken zich bevinden is het dus essentieel de waarde te kunnen bepalen van deze producten zoals bijvoorbeeld de roemruchte gesecuriseerde Alt-A hypotheken op de balans van ING.

Dit is echter niet mogelijk omdat het compleet onduidelijk is in welke mate de hypotheken zullen worden afgelost. En los daarvan is zelfs nog steeds niet duidelijk hoe deze derivaten moeten worden beoordeeld: op fair value (zeer laag dus nu) of tegen historische waarde. De laatste stand van zaken op dit punt is dat de IASB nu twee regimes tegelijk voorstelt: een voor fair value en een voor historische kosten.

In welke categorie een derivaat moet vallen schijnt dan niet te worden bepaald door het type, maar door de beslissing van de bank de investering als long term of als short term te zien. In het laatste geval zou moeten worden gewaardeerd op basis van mark-to-market, in het eerste op basis van historische kosten. Dit wordt dus chaos maar: het is allemaal nog maar voorstel en het geruzie lijkt thans pas goed te beginnen!

The bailout funds zelf
Dan is er nog het cruciale punt van de staatssteun die wel bekend heeft mogen worden: hoe moet die worden gewaardeerd? ING, Aegon en SNS Reaal ontvingen samen 13,75 mrd. (Fortis/ABN Amro werd gekocht ten bedrage van 16,8 mrd). Het schijnen leningen te zijn die de banken heel graag weer willen ‘aflossen’ maar als ze dat niet willen of kunnen, wat dan? Hoe komen deze miljarden dan op de balansen te staan en welke voorwaarden zijn eraan gekoppeld qua overheidsinvloed? Recent kwam in het nieuws dat de EC ‘staatssteun-banken’ waarschuwt dat ze met het ‘belastinggeld’ geen obligaties mogen terugkopen om hun schuldpositie te verbeteren. Eerder kwam aan de orde dat ‘staatssteun-banken’ geen hoge bonussen mogen uitkeren. Waar begint deze overheidsinmenging en waar houdt die op? Moeten dergelijke qualified loans niet bij uistek zijn onderworpen aan een streng boekhoudkundig regime?

It’s politics, stupid!
Het probleem is dat we hier niet meer te maken hebben met accounting, maar met politiek. Het is de politiek die de voorwaarden bepaalt voor de staatssteun en zoals we weten is de politiek nogal veranderlijk. Op het ene moment hoeven bailouts niet te worden terugbetaald, dan weer wel, dan mogen ze hier weer niet voor worden gebruikt, dan daar weer niet voor: het is de dood voor de accountantsverklaring, want hoe kan er nog worden gesproken van een ‘getrouw beeld’ als de eerste de beste motie van een politicus of de komst van een nieuwe Euro-commissaris de situatie bij een bank verregaand kan beïnvloeden?

De conclusie is dat het optreden van accountants, mocht dat al enige zin hebben in algemene zin, bij banken een grote farce is. Van een getrouw beeld van vermogen en resultaat kan op geen enkele wijze sprake zijn en al helemaal niet van een garantie voor continuïteit. Dat heeft het Lehman Brothers-verhaal voldoende laten zien! Tot slot: hetzelfde Ernst & Young heeft de jaarrekeningen van DSB over 2006 en 2007 zonder voorbehoud goedgekeurd. Over de cijfers 2008 wordt geen informatie gevonden.

OVERZICHT BANKEN EN ACCOUNTANTSKANTOREN

1. Rabo: Ernst & Young
   
2. Abn Amro: Ernst & Young (pre-overname door Fortis)
   
3. Aegon: Ernst & Young
   
4. ING: Ernst & Young
   
5. DSB:Ernst & Young
   
6. Fortis: KPMG (met PwC in Belgie)
   
7. SNS Reaal: KPMG

Dit gebeurde in 2000 en 2001 met medeweten van de vertrokken topman Cees van der Hoeven. Beleggers krijgen door de bv's een onjuist beeld van de schuld van Ahold. Het concern verkocht aan financiële instanties rekeningen die zakelijke klanten nog moesten betalen. In feite leende het daarmee geld. De werkelijke schuld ligt daardoor zo'n miljard euro hoger dan de ruim 11 miljard euro die nu op de balans staat.

'Ahold oogt minder risicovol dan het in werkelijkheid is', zegt hoogleraar Ketz van de Universiteit Pennsylvania State, specialist in verborgen financiële constructies.

Het bestaan van de bv's bewijst dat de vertrokken topmannen Van der Hoeven en Meurs al sinds de overname van US Foodservice in 2000 wisten van de afwijkende boekhoudmethode. De constructie staat beschreven in Ahold-jaarverslagen die bij de Amerikaanse beurstoezichthouder SEC zijn gedeponeerd. Van der Hoevens handtekening staat eronder. Ahold meldde onlangs dat door boekhoudfraude bij de Amerikaanse dochter de winst met 500 miljoen euro is opgeklopt.

Met het gebruik van de bv's nam Ahold grote financiële risico's. Bij de recente onderhandelingen over het noodkrediet met de banken, moest Ahold hiervoor als garantie 450 miljoen euro opzij zetten. Analisten vermoeden dat kennis over het bestaan van dergelijke constructies de reden is waarom Van der Hoeven al in december zijn commissariaten bij ABN Amro en KPN beëindigde.

Volgens president-commissaris De Ruiter was het geloof in Van der Hoeven overigens al langer tanende. De Ruiter vertelde woensdag in RTL Z dat het vertrouwen niet door 'één trigger of voorval' was geschonden. De Ruiter verwees daarbij naar onduidelijkheden in de Amerikaanse financiële verslaglegging.

US Foodservice gebruikte een truc met twee special purpose entities. Deze bv's - Master Trusts genaamd - verkochten in 2001 de nog te innen rekeningen van debiteuren ter waarde van 985 miljoen euro aan financiële partijen. De truc leverde het bedrijf extra kasgeld op en fraaiere cijfers.

Het gebruik van speciale bv's is sinds de ondergang van Enron omstreden. De methode die Ahold hanteert, is juridisch nu nog geoorloofd. Net als Enron bleef Ahold echter wel verantwoordelijk voor de bv's. De Ahold-dochter moet namelijk zelf de rekeningen innen en draagt alle risico's, mocht een debiteur niet betalen. Ahold was onbereikbaar voor commentaar.

De ministeries van Economische Zaken (EZ), Justitie en Financiën vinden dat een nieuw soort boekhouder gewenst is: de 'certificerend accountant'. Deze wordt de enige onder zijn vakgenoten met de bevoegdheid om een jaarrekening te controleren. De kwaliteit van deze 'nieuwe' accountant wordt bewaakt door een aparte toezichthouder, die voorlopig wordt aangeduid als 'beroepsorganisatie nieuwe stijl'.

De maatregelen, die begin oktober worden voorgelegd aan de Tweede Kamer, volgen op een evaluatie van de accountantswetgeving uit 1993.

Er zijn nu twee publiekrechtelijke beroepsorganisaties, Nivra en Novaa, voor twee soorten accountants: de registeraccountant (RA) met een universitaire opleiding en de accountant-administratieconsulent (AA) met een hbo-opleiding. Beiden zijn nu nog bevoegd om een jaarrekening goed te keuren. In het conceptvoorstel blijven de twee titels gehandhaafd.

De 'certificerend accountant' is een functie, geen titel. Zowel accountants met een RA- als met een AA-opleiding kunnen zich ervoor kwalificeren.

De nieuwe toezichthouder wordt aangesteld als Raad van Toezicht boven de bestaande beroepsorganisaties Nivra en Novaa. Minister Jorritsma van EZ hekelt de praktijk waarin de twee organisaties reclamecampagnes financieren 'uit de verplichte contributie van de leden'. De combinatie van toezicht en belangenbehartiging noemt ze in het concept 'niet langer houdbaar'.

Ook zal de nieuwe toezichthouder actief op jacht moeten gaan naar misstanden in de beroepsgroep. Deze moet een rol als 'openbaar aanklager' vervullen.

Hoewel het maatschappelijke vertrouwen in de onafhankelijkheid van accountants 'zichtbaar' is afgenomen, schrijft minister Jorritsma, wil ze accountants niet bij wet verplichten om controle- en advieswerkzaamheden te scheiden. De nieuwe toezichthouder, waarvan de leden door EZ worden benoemd, moet zelf gedrags- en beroepsregels opstellen om belangenconflicten te voorkomen.

Deze kosten zijn reeds opgenomen in de aangepaste cijfers die Wessanen vandaag bekend heeft gemaakt.
Wessanen heeft het nettoverlies over 2003 na het accountantsonderzoek bijgesteld van 34 miljoen euro naar 33 miljoen euro.

Daarnaast komt uit controle een positief effect van 6 miljoen euro op het nettoresultaat over 2004 naar voren. Het onderzoek betrof in het bijzonder de boeken van onderdeel Tree of Life North America en het liep van augustus 2003 tot april 2004.

Onregelmatigheden
Wessanen-CEO Ad Veenhof besloot medio vorig jaar tot het balansonderzoek, omdat er voortdurend posten opdoken die betrekking hadden op voorgaande jaren. Veenhof wilde hier een eind aan maken, temeer omdat er onregelmatigheden opdoken.

Als gevolg van het balansonderzoek hebben 10 medewerkers Wessanen verlaten, zegt Veenhof. Eerder nam Wessanen een voorziening van 14 miljoen euro voor het balansonderzoek en dat is voldoende gebleken.

Zie ook:

Dit schrijft het FEC in het rapport dat tot stand kwam met de drie genoemde instanties, het Openbaar Ministerie, het Ministerie van Financiën, de politie, de FIOD en de Economische Controledienst. Het rapport is nog een eerste advies. Minister Zalm moet uiteindelijk besluiten of hij de aanbevelingen overneemt.

Verruiming
De Nederlandsche Bank, de Stichting Effectenbeheer en de Pensioen- en Verzekeringskamer richten zich bij hun integriteitstoetsen vooral op bestuurders en ‘mede beleidsbepalende personen’ van banken, verzekeraars, pensioenfondsen en effecteninstellingen. Als de onderzochte personen de screening niet doorstaan, dan is een loopbaan in de financiële wereld uit den boze. De belastinggegevens die het FEC beschikbaar wil stellen, zijn die op het gebied van nevenfuncties, fiscale schikkingen en boetes en de tijdigheid van aangifte. Het advies van het FEC betekent voor de toezichthouders een verruiming van de toetsingsmogelijkheden. Tot nu toe is het gebruik van belastinggegevens niet toegestaan omdat de Belastingdienst wettelijk verplicht is tot geheimhouding.